Doğanın en uzun yaşayan kemirgenlerinden biri olan kör fare köstebeği (naked mole rat), bilim insanlarını uzun süredir hayrete düşürüyor. Bu canlı, neredeyse hiç kanser geçirmiyor ve onlarca yıl sağlıklı yaşıyor. Şimdi ABD'deki Rochester Üniversitesi araştırmacıları, bu sıra dışı uzun ömrün sırrını bir gene bağladı ve onu farelere aktarmayı başardı.
Prestijli Nature dergisinde yayımlanan çalışmada, geni taşıyan farelerin ortalama yaşam süresinin yaklaşık yüzde 4,4 oranında uzadığı bildirildi. Bu, başka bir türden alınan bir uzun ömür mekanizmasının memelilerde işe yaradığının ilk kanıtlarından biri.
Uzun ömür geni nedir ve nasıl çalışıyor?
Söz konusu gen, "hyaluronan sentaz 2" (Has2) adını taşıyor. Bu gen, yüksek molekül ağırlıklı hyaluronik asit (HMW-HA) adı verilen bir maddenin üretimini artırıyor.
Kör fare köstebekleri, fare ve insanlara kıyasla yaklaşık 10 kat daha fazla bu maddeye sahip. HMW-HA; kansere karşı koruma sağlıyor, iltihabı azaltıyor ve bağışıklık sistemini destekleyerek daha sağlıklı bir yaşlanmaya katkıda bulunuyor.
Deney farelerinde neler değişti?
Geni taşıyan fareler, dokularında daha yüksek hyaluronik asit seviyeleri geliştirdi. Bu fareler kendiliğinden oluşan tümörlere ve kimyasal yolla tetiklenen cilt kanserine karşı daha dirençli oldu.
Ayrıca dokularda yaşa bağlı iltihap azaldı ve bağırsak sağlığı daha iyi korundu. Yani gen yalnızca ömrü uzatmakla kalmadı, yaşam kalitesini de artırdı.
Uzun ömür geni insanlara uygulanabilir mi?
Çalışmanın yürütücülerinden Prof. Vera Gorbunova, sonuçları şöyle özetliyor: "Çalışmamız, uzun yaşayan memeli türlerinde evrimleşen benzersiz uzun ömür mekanizmalarının, başka memelilerin yaşam süresini iyileştirmek için aktarılabileceğine dair bir ilke kanıtı sunuyor."
Araştırmacılar, bu yaklaşımın gelecekte insan sağlığına da uyarlanabileceğini umuyor. Ancak insanlara yönelik uygulamalar için daha kapsamlı araştırmaların gerektiğini vurguluyorlar.
Yine de bulgular, yaşlanma biliminde önemli bir kapı aralıyor: Belki de uzun ömrün anahtarı, doğanın halihazırda çözdüğü mekanizmaları ödünç almakta yatıyor.
